In mijn literatuurlessen aan de bovenbouwklassen van het Zaanlands Lyceum in Zaandam maakte ik regelmatig gebruik van een zelf samengestelde reader waarin ik diverse teksten had opgenomen die het thema The Experience of War gemeen hadden. In de reader stonden onder meer gedichten van Great War Poets als Wilfred Owen en Rupert Brooke, het gedicht My Lai van Keith Bosley waar ik eerder op dit weblog een bericht aan wijdde, de liedtekst van And the Band Played Waltzing Matilda van Eric Bogle, dat ik in een volgend bericht zal bespreken, en fragmenten uit de roman Gallipoli van Jack Bennett. Als mijn sectie genoeg geld in kas had, kocht ik dit boek voor mijn leerlingen en lazen wij de roman in zijn geheel.
Het verhaal van Jack Bennetts Gallipoli begint in het Australische binnenland. Archy Hamilton is een stille, vastberaden jongen die een uitzonderlijk talent heeft voor hardlopen. Hij gelooft sterk in discipline, plicht en eer. Frank Dunne daarentegen is een slimme, pragmatische jongeman uit Perth, die meer op instinct en overlevingsdrang vertrouwt. Hun vriendschap ontstaat wanneer ze samen trainen en deelnemen aan atletiekwedstrijden.
Wanneer de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, melden beide jongens zich aan voor het leger. Voor hen – en voor veel leeftijdsgenoten – is de oorlog een kans op avontuur en roem, en een manier om hun loyaliteit aan het Britse Rijk te tonen. Na een periode van training vertrekken ze per schip naar Egypte, waar ze kennismaken met het soldatenleven: verveling, discipline, kameraadschap, maar ook groeiende onzekerheid.
Het tweede deel van de roman speelt zich af tijdens de Gallipoli-campagne in Turkije. Hier verandert de toon van het verhaal drastisch. De soldaten worden geconfronteerd met slechte planning, verwarrende bevelen en uitzichtloze gevechten. De idealen waarmee Archy en Frank zijn vertrokken, beginnen af te brokkelen. Toch blijft hun vriendschap overeind, juist doordat ze op elkaar zijn aangewezen in een chaotische en gevaarlijke omgeving.
A whistle shrilled.One hundred and fifty Light Horsemen, yelling and cheering, launched themselves over the parapet.The Turkish lines exploded in a wavering sheet of flame. One long, ripping, roaring bellow. And the Light Horsemen fell, like puppets whose strings had suddenly been cut, in clumps, singly, some with a cry, some soundlessly, some before they had cleared the parapet. Their useless unloaded rifles clattered, the newly-sharpened bayonets shone in the dirt thirty yards from the Turkish lines. Some of the wounded fell back into the trench. Some fell on top of the second wave taking up positions on the firestep. Others tried to force themselves into the very earth itself to avoid the hailstorm of flying lead.
Het hoogtepunt – en dieptepunt – van de roman is de aanval bij The Nek. Door een fatale miscommunicatie worden Australische soldaten bevolen om uit hun loopgraven te rennen, recht in het vijandelijke vuur. Archy, die zijn hele leven heeft geloofd in gehoorzaamheid en plicht, neemt deel aan de aanval. In een van de meest aangrijpende scènes van het boek wordt hij dodelijk getroffen terwijl hij over het niemandsland naar de Turkse stellingen rent – een tragisch einde dat de zinloosheid van de aanval onderstreept. Frank blijft achter, getekend door verlies en ontgoocheling.
The silver whistle shrilled.Archy was over the parapet and among the dead. For a second it was breathlessly still: cordite smoke from the Turkish guns eddied among the bodies.Then the gunfire crashed around him. He ran as he had never run before, head high, rifle forgotten. He was alone, at the head of the field. "How fast can you run, boy? Like a leopard!"He was still running with head high, his eyes half-closed, when the nearest Maxim gun team clipped a fresh belt into their weapon, and Archy fell with a roaring in his ears.
De Gallipoli-campagne was een van de meest omstreden en bloedige operaties van de Eerste Wereldoorlog. Tussen april 1915 en januari 1916 probeerden de geallieerden — vooral Britse, Franse, Australische en Nieuw-Zeelandse troepen — het Ottomaanse Rijk te verslaan door het schiereiland Gallipoli in het huidige Turkije te veroveren. Het strategische doel was het openen van de Dardanellen, een zeestraat die de Middellandse Zee met de Zwarte Zee verbindt. Door deze route wilden de geallieerden Rusland bevoorraden en Constantinopel (Istanbul) onder druk zetten. De campagne begon met een mislukte zeeslag, waarna werd besloten tot een amfibische landing.
Op 25 april 1915 landden geallieerde troepen op verschillende stranden van Gallipoli. De bekendste landing was die van het ANZAC-leger (Australian and New Zealand Army Corps) bij Suvla Bay. De soldaten stuitten echter op sterk Ottomaans verzet, moeilijk terrein en slechte voorbereiding. Loopgravenoorlog, hitte, ziekte en voedseltekorten maakten het leven aan het front extreem zwaar. Ondanks maanden van hevige gevechten boekten de geallieerden nauwelijks terreinwinst. Slecht leiderschap, onderschatting van de vijand en gebrekkige communicatie leidden tot hoge verliezen.
Uiteindelijk besloten de geallieerden zich in januari 1916 terug te trekken. De campagne had geen strategisch succes opgeleverd en kostte naar schatting meer dan 250.000 slachtoffers aan beide kanten. Toch kreeg Gallipoli een blijvende symbolische betekenis, vooral in Australië en Nieuw-Zeeland, waar het wordt gezien als een belangrijk moment in het ontstaan van de nationale identiteit. Elk jaar wordt dit herdacht op ANZAC Day.
In 1981 bracht Peter Weir de film Gallipoli uit, waarna Jack Bennett de boekversie schreef gebaseerd op het filmscenario. De hoofdrollen werden gespeeld door Mark Lee als Archie en Mel Gibson als Frank. De film geldt als een klassieker van de Australische cinema en speelt een belangrijke rol in de nationale herinnering aan de Eerste Wereldoorlog.
Natuurlijk liet ik fragmenten van de film zien tijdens het lezen en behandelen in de klas van het boek van Jack Bennett. De DVD van de film stond in de mediabibliotheek van de sectie Engels.
De film is in zijn geheel te zien op YouTube. Ik beëindig dit bericht echter met een fragment uit de film: het tragische slot waarin Frank rennend op weg is naar de loopgraaf waarin Archie op het punt staat over the top te gaan. Frank moet aan de officier die de aanval leidt de boodschap overbrengen dat deze is afgelast. Helaas komt hij te laat en sterft Archie een zinloze dood. Mijn leerlingen waren soms tot tranen geroerd als ik deze scène liet zien. Ook ik werd elke keer emotioneel geraakt.
Het indringende maar toch prachtige slotbeeld van de film - Archie die geraakt wordt door kogels - is ongetwijfeld door regisseur Peter Weir gekozen met in gedachten de iconische foto van Robert Capa van een door een kogel getroffen soldaat tijdens de Spaanse Burgeroorlog.
Hier de laatste minuten van de film. De video werd in 2024 op YouTube gezet door The British & Commonwealth Forces.
Meer * More * Más
➽ ajjdebruijnOnderweg / Boeken
